Mesafeli Satış Sözleşmesinde 14 Gün Cayma Hakkı ve İstisnaları
İnternetten yapılan alışverişlerde 14 günlük cayma hakkının başlangıç süresi, iade prosedürü ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamındaki yasal istisnalar.
Tüketicilerin satıcıyla fiziksel olarak karşı karşıya gelmeden internet, mobil uygulama, telefon veya benzeri uzaktan iletişim araçlarıyla kurduğu alışveriş ilişkileri mesafeli satış sözleşmesi olarak adlandırılır. Ürünü teslim almadan önce inceleme imkanı bulunmadığı için 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, tüketiciye herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde sözleşmeden dönme, yani cayma hakkı tanımıştır.
On dört günlük sürenin hangi anda işlemeye başlayacağı sözleşmenin konusuna göre farklılık gösterir. Mal teslimine ilişkin sözleşmelerde süre, tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Tek siparişle alınan ancak ayrı ayrı teslim edilen ürünlerde son malın teslim alındığı gün esas alınır. Buna karşılık yalnızca hizmet sunumunu içeren sözleşmelerde on dört günlük süre, sözleşmenin kurulduğu günden itibaren hesaplanır; ayrıca tüketici sözleşme kurulmadan önce mal teslimine kadar olan aşamada da cayma hakkını kullanabilir.
Cayma hakkının geçerli sayılması için on dört günlük süre dolmadan önce satıcıya veya sağlayıcıya açık bir bildirim yapılması yeterlidir. Bu bildirimin kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla, örneğin e-posta, satıcının sistemindeki iade formu veya yazılı bildirim yoluyla iletilmesi ispat kolaylığı sağlar. İade gönderiminde tüketicinin ön bilgilendirme metninde belirtilen taşıyıcıyı kullanması halinde kural olarak iade masrafından sorumlu tutulmaması gerekir; ancak mevzuatta yapılan dönemsel değişiklikler kapsamında ön bilgilendirme formundaki kargo koşullarının sipariş anında dikkatle incelenmesi önem taşır.
Cayma bildiriminin satıcıya ulaşmasının ardından satıcı, mevzuatta öngörülen on dört günlük süre içinde tüketiciden tahsil ettiği tüm ödemeleri, varsa malın tüketiciye teslim masrafları dahil olmak üzere, tüketicinin satın alırken kullandığı ödeme aracına uygun biçimde ve tek seferde iade etmekle yükümlüdür. Tüketicinin malı cayma süresi içinde olağan bir gözden geçirme sınırını aşacak şekilde kullanması halinde malın değerinde meydana gelen azalmadan sorumlu tutulabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle ürünün denenmesi kutu içeriğine ve işleyişine zarar vermeden yapılmalıdır.
Her ürün ve hizmet grubu cayma hakkına tabi değildir. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin on beşinci maddesi, hakkın kullanılamayacağı istisnai halleri tek tek sıralar. Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak üretilen ya da kişiselleştirilen mallar, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek ürünler, tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür veya paket gibi koruyucu unsurları açılmış olup iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar cayma kapsamı dışındadır.
Aynı madde uyarınca fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ve satıcının kontrolünde olmayan mal veya hizmetlerde, tesliminden sonra başka ürünlerle karışan ve doğası gereği ayrıştırılması mümkün olmayan mallarda cayma hakkı ileri sürülemez. Benzer şekilde ambalajı açılmış kitap, dijital içerik, ses veya görüntü kayıtları ile yazılım programları, abonelik dışı gazete ve dergi gibi süreli yayınlar da iade dışı kalır. Belirli bir tarihte yapılması gereken konaklama, eşya taşıma, araç kiralama, yiyecek-içecek tedariki ve eğlence hizmetleri ile elektronik ortamda anında ifa edilen gayrimaddi mallarda da tüketici onayıyla ifaya başlanmışsa cayma hakkı ortadan kalkar.
Cayma hakkının istisnası olan bir ürün söz konusu olsa bile ürünün ayıplı çıkması durumu ayrı değerlendirilir. Cayma hakkı sebepsiz dönüş imkanı tanırken, ayıplı mal hükümleri kırık, bozuk, eksik veya ilan edilen nitelikleri taşımayan ürünlerde tüketicinin sözleşmeden dönme, değişim, ücretsiz onarım ya da bedel indirimi haklarını korur. Bu nedenle teslimat sırasında paketin dış hasar kontrolünün yapılması ve tutanak tutulması, cayma ile ayıp haklarının birbirine karıştırılmaması açısından önem taşır.